De nood is hoog bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) aan de Mauritskade. De schuldenlast is hoog en de ondernemingsraad buigt zich momenteel over een reorganisatieplan waarbij mogelijk een derde van de 150 medewerkers ontslagen zou worden. Wat betekent dit voor een kennisinstituut met reputatie en geschiedenis in het groene hart van Oost?
Ze hangen er nog, de schilderijen van de beroemde Nederlandse kunstenaar Marlene Dumas, op de eerste etage van het Wereldmuseum. Vierenveertig portretten van bezoekers en medewerkers van het Wereldmuseum en het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT). De portretten tonen, in de woorden van Dumas zelf, een “dwarsdoorsnede van rassen en culturen”. Ze maakte ze in 1997 in opdracht van het KIT. Dat de schilderijen er hangen is niet vanzelfsprekend. Begin 2024 werden ze namelijk aangeboden bij Christie’s, het internationale veilinghuis in Londen. Geschatte waarde: 5 miljoen euro.
De reden dat de schilderijen bij Christie’s werden aangemeld, is een acuut financieel tekort bij het KIT, zo blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur eerder dit jaar. Het kennisinstituut kampt met zware financiële tegenvallers vanwege de verbouwing van het eigen hotel, het naastgelegen Tropenhotel in het Oosterpark.
Brandveiligheid
Het KIT is van oudsher een kenniscentrum over de Nederlandse koloniën, maar maakte sinds zijn ontstaan al vele transformaties door. De oorzaken van de financiële problemen beginnen in 2012, als het Rijk de meerjaarlijkse subsidie van 24 miljoen stopzet. Het KIT krijgt een eenmalige subsidie van 17 miljoen euro om de omslag te maken naar een commerciële organisatie die kan voorzien in zijn eigen inkomsten.
Er volgen een aantal grote wijzigingen. Het Tropenmuseum, wat inmiddels het Wereldmuseum heet, gaat op eigen benen verder. Het monumentale pand aan de Mauritskade 63 wordt deels verhuurd en het instituut gaat zelf het naastgelegen hotel uitbaten. Het kennisinstituut moet zich verder gaan richten op het binnenhalen van duurbetaald consultancywerk.
In eerste instantie lukt dat ook, zegt toenmalig financieel directeur Louis van den Berghe in 2017 tegen Het Parool. Met de inkomsten moet echter ook het enorme pand onderhouden worden. Vandaar dat het KIT in die tijd onderzoekt hoe het meer kan verdienen aan het uitbaten van het hotel. In 2021 wordt besloten tot een uitgebreide verbouwing daarvan. Dat kan niet anders: de brandweer laat het gebouw afkeuren omdat het niet meer voldoet aan de eisen van brandveiligheid.
Beschermd cultureel erfgoed
Het KIT is een kennisinstituut, geen horeca-uitbater, aldus betrokkenen in de Nieuwsuur-reportage. Het gaat dan ook mis. Er wordt ingezet op een duurzaam 4 sterrenhotel, maar de kosten gaan gepaard met tegenslagen, door stijgende materiaalkosten, de coronacrisis en de hoge groene ambities.
Eind 2023 is de rekening al opgelopen tot meer dan 40 miljoen euro, schrijft het KIT in haar jaarverslag. Het geld dat in het hotel verdwijnt, leidt ondertussen tot steeds nijpender tekorten bij het kennisinstituut. Vandaar dat het bestuur begin 2024 besluit de schilderijen van Dumas te verkopen. Alleen: zo ver komt het niet. Marieke van Bommel, directeur van het Wereldmuseum, adviseert tegen de verkoop van het werk. Bovendien brengt zij het ministerie van Onderwijs & Wetenschappen (OCW) op de hoogte van haar advies. Het ministerie staat vervolgens op de rem: het bestempelt de portretten van Dumas tot beschermd cultureel erfgoed. Ze mogen het land niet uit.
Achterstallig onderhoud
De vraag is: hoe verder? Want de schuldenlast is hoog. Nu de kunstverkoop niet doorgaat, zoekt het KIT noodgedwongen naar andere oplossingen. Een voormalig trainingspand voor medewerkers wordt voor miljoenen verkocht. Maar ook dat volstaat niet. En hoewel het hotel sinds september 2025 weer geopend is, vormt dat voor het KIT geen gedegen inkomstenbron. Kort voor de opening besluit het KIT de exploitatie namelijk uit te besteden aan de Conscious Group, de Nederlandse hotelgroep achter Hotel V Oosterpark, zoals het Tropenhotel nu heet. Dit omdat het KIT voor exploitatie “niet de expertise in huis had”, zo schrijft Het Parool juni vorig jaar.
Ondertussen vertrekt de ene na de andere directeur bij het KIT. En klagen huurders en werknemers over achterstallig onderhoud. 1 februari dit jaar treedt een nieuwe directeur aan, Michel Farkas. Hij zegt geen andere keuze te hebben dan ingrijpen in het personeelsbestand en het reorganiseren van de organisatie. De ondernemingsraad buigt zich momenteel over een reorganisatieplan waarbij een derde van de 150 medewerkers mogelijk ontslagen zou worden. De vraag is: wat betekent dit voor de toekomst van het KIT? En wat is er nodig om van het kennisinstituut weer een levensvatbare organisatie te maken? Een organisatie met reputatie en geschiedenis, in het groene hart van Amsterdam-Oost.
Zolang de reorganisatie loopt, is het KIT niet bereid mee te werken aan artikelen, aldus een woordvoerder van het KIT.
Bron: Nieuwsuur.
