Wie langs de Wittenburgergracht fietst of wandelt, ziet een kerk die al eeuwen meebeweegt met de stad. De Oosterkerk uit 1671 was ooit het protestantse hart van de Oostelijke Eilanden, stond in de jaren zestig van de vorige eeuw bijna op de nominatie om te verdwijnen en krijgt nu opnieuw een culturele rol. Deze winter is dat letterlijk te zien met een 360 graden licht- en muziekshow die de oude muren tot leven wekt.
Door Willem Versteegh
Gebouwd op duizenden palen
De Oosterkerk werd in korte tijd neergezet en op 1e kerstdag 1671 in gebruik genomen. Om het gebouw te dragen werden 2192 houten palen (in oude bronnen ook wel ‘masten’ genoemd) de veenbodem in geheid. Binnen is de kerk gebouwd als een Grieks kruis: vier armen rond een centraal punt. Vier monumentale zandstenen pijlers met Ionische kapitelen markeren de hoeken; daarboven rijst de koepeltoren op de kruising van de daken.
Bijna gesloopt, gered door de buurt
Dat de kerk er nog staat, is niet vanzelfsprekend. In 1962 ging de Oosterkerk dicht omdat het gebouw bouwvallig was; er lag zelfs een sloopplan klaar. Protesten uit de buurt hielpen om dat te voorkomen. De gemeente kocht de kerk uiteindelijk en restaureerde het gebouw. Later organiseerden buurtbewoners zich in de Stichting Oosterkerk, die jarenlang concerten en activiteiten voor de buurt op touw zette. Sinds 2022 is Stadsherstel eigenaar en beheerder.
Een 360° show tussen baksteen en balkons
Die combinatie van monument en buurtfunctie is precies wat de gemeente en Stadsherstel willen vasthouden: een plek voor cultuur met ruimte voor buurtactiviteiten in en rond de kerk.
Daar past de nieuwe productie Enlightenment in: een 360° licht- en muziekshow, gemaakt door een Zwitserse kunstenaarscollectief in samenwerking met Fever. Beeldprojecties volgen de vormen van het gebouw via videomapping begeleid door Vivaldi’s Vier jaargetijden. De voorstelling duurt ongeveer 30 minuten en is te zien tot en met 15 maart 2026, van donderdag tot en met zondag, met meerdere voorstellingen per dag.
Voor bewoners van Amsterdam-Oost is het vooral een uitnodiging om opnieuw binnen te stappen bij een monument dat ooit bijna verdween en nu weer een plek wordt waar je samen iets beleeft.
Cultuuragenda Oosterkerk,
Enlightenment
